Palm yağı çevre dostu mudur?

Bir anket yapmışlar: İngilizlerin %41'i palm yağının çevre dostu olduğuna inanmadığını söylemiş. Ankete katılanların %43'ü de bu soruya "bilmiyorum" diye cevap vermiş. Diğer bir deyişle, palm yağının çevre dostu olduğunu düşünen İngilizlerin oranı sadece %16'ymış.

Müşteri algısı mühim. tercih yaparken algımıza göre hareket ederiz. Sonuç olarak, artık ne çukolatada ne de deterjanda palm yağı kullanımı istenmiyor. İnanmazsanız "palm yağı içermeyen ürünler" diye Google'da aratabilirsiniz. Avrupa'da bazı sanal marketler sipariş sayfalarına "palm yağı içermeyen" filtresi eklemişler bile.

Palm yağı üretimi ne kadardır? Son 50 yılda gerek nüfus etkisi, gerekse değişen alışkanlıklar ile bitkisel yağlara olan talep çok artmış. Palm ağacında yağ oranı yüksek olduğundan palm üretimi de bu artıştan olumlu etkilenmiş. 

• 1970'te 2 milyon ton palm yağı üretilirken, 2018'de palm yağı üretimi 71 milyon tona ulaşmış. Aynı dönemde toplam yağ üretimi ise 20 milyon tondan 160 milyon tona ulaşmış.
• Tabi şunu akılda tutmalıyız: palm değil de başka bir yağ bitkisi dikilecek olsa kesilecek orman alanı çok daha fazla olacakmış. Şöyle ki, halihazırda üretilen bitkisel yağın %36'sı palm yağı iken, yağlık bitki yetiştirilen alanın sadece %6'sı palm bahçelerinden oluşuyormuş.

Palm yağını nerede kullanıyoruz? Dünya ortalamalarına bakıldığında, palm yağının %68'i gıda endüstrisinde; %27'si sabun, deterjan gibi endüstriyel üretimde ve %5'i bioenerji üretiminde kullanılıyormuş. Elbette ki ülke bazında kullanımda farklı oranlar var. Örneğin Almanya ithal ettiği palm yağının %41'ini bioenerji üretiminde kullanıyormuş. Bu arada palm yağının enerji üretimi için kullanımı çevreye fosil yakıtlardan daha fazla zarar veriyormuş!

Palm ağacı nerede yetişir? Tropik iklimlerde -Afrika, Güney Amerika, Güney Doğu Asya ülkelerinde, ama özellikle Endonezya (tüm Dünya üretiminin %57'si) ve Malezya'da (%27'si) üretilebiliyormuş.

Palm yağının diğer yağlık bitkilere karşı bir dizi üstünlüğü var:

1. Üretim maliyetleri düşük, 
2. Farklı amaçlar için kullanılabiliyor. Belki bunu "her kalitesi için bir müşteri grubu var" diye anlayabiliriz; verimin sırrı da bu olsa gerek: fire yok.
3. Verim yüksek. Toprak ve iklimin de etkisi ile, özellikle Malezya ve Endonezya'da ulaşılan rekolte oldukça yüksek.

Grafik FAO kaynaklı olduğu için ingilizce, affedin. Türkçeleştirmek adına şu kadarını söylemek yeterli olur sanırım: Palm oil= palm yağı, sunfloverseed oil = ayçiçeği yağı. 1 hektar alandan 4,02 ton palm yağı üretilebilirken aynı alandan sadece 0,69 ton ayçiçek yağı üretilebiliyor.

Diğer yandan grafikleri dikkatli değerlendirmek önemlidir: bu sadece yağ üretimi. Ancak:

• Yağlık bitkilerin başka yan ürünleri ve eş zamanlı ticari değeri olabilir. Örneğin ayçiçeklerinin yağı ayrıldıktan sonra kalan hayvanlar için yem olur.
•  Her iklimde her bitki yetişmez. Dolayısıyla tropik kuşakta olmayan ülkelerin kendi iklimlerine uygun yağlık bitkileri yetiştirmesi taşımacılığın çevresel etkilerini minimize edecektir.

Sonuç olarak, böyle problemler çok yönlüdür. Baktığımız yöne göre doğru-yanlış değerlendirmemiz değişebilir. Hiç birimiz yağmur ormanlarının yok olmasını istemiyoruz. Ama yaşadığımız hayatın nimetlerinden de vazgeçmek istemiyoruz. Daha bütünsel bir bakış açısına ihtiyacımız var. 

Ne yapalım? Palm yağı kullandığımız alanları gözden geçirelim: gerçekten palm yağı kullanmak zorunda mıyız? 

• Sabun ve deterjan sanayii için alternatif girdiler var mı? 
• Gıda sektöründe palm yağı kullanımını taşımacılığın çevreye etkilerini de değerlendirerek her ülke kendi iklimine uygun yağlık bitkileri yetiştirmeye devam etmeli. 
• Sanırım en net verilebilecek karar: Bioenerji üretimi için palm yağı kullanmayalım. Yeşil Sözleşmeyi icad eden Avrupa Birliği ithal ettiği palm yağının üçte ikisini enerji üretiminde kullanıyormuş.

Yapılmasında büyük fayda olan bir diğer çalışma da hem palm bitkisi hem de tüm yağlık diğer bitkiler için yağ verimi daha yüksek çeşitlerin ıslah edilmesidir. Böylece daha az alanda daha fazla üretim yapılabilir.

Kaynak